Гэмтлийн үеийн анхны тусламж

Ямар нэгэн гэмтэл авсан үед яаралтай 103 дуудаж, эмнэлэгт хандаарай.

Толгойн гэмтлийн үед дараах шинж тэмдэг илэрнэ:

• Толгой, нүүрнээс их хэмжээний цус алдах,
• Хамар, чихнээс цус гарах,
• Бөөлжих,
• Толгой хүчтэй өвдөх,
• Ухаан санаа хэдэн хормоос удаан хугацаагаар өөрчлөгдөх,
• Нүдний доор, чихний ард хар-хөх өнгөтэй болох,
• Амьсгалахгүй байх,
• Ухаан санаа самуурах,
• Тэнцвэр алдагдах,
• Хүүхэн харааны хэмжээ өөр байх,
• Хэл яриа ээдрэх,
• Мөчдөө хөдөлгөж чадахгүй байх

Толгойны гэмтлийн үед авах арга хэмжээ:

• Өвчтөнийг хөдөлгөөнгүй байлгах: толгой, мөрийг үл ялиг дээш өргөсөн байрлалтай хэвтүүлж, шаардлагагүй бол хүнийг хөдөлгөхгүй байж, хүзүүг хөдөлгөхөөс зайлсхийх. Өвчтөн толгойн хамгаалах малгай өмсөж байвал түүнийг тайлахгүй байх
• Цус алдалтыг зогсоох: Шарханд цэвэр боолтоор даралт үзүүлэх, харин гавлын яс цуурсан байх магадлалтай үед шууд даралт үзүүлэхийг хориглоно
• Амьсгалах болон ухаан санааны байдалд өөрчлөлт орох эсэхийг ажиглах: амьсгалах, ханиах, хөдлөхгүй үед амилуулах суурь тусламжийг үзүүлэх

Нуруу нугасны гэмтлийн үед дараах шинж тэмдэг илэрнэ:

• Ухаан санааны байдал өөрчлөгдсөн,
• Хүзүү болон нуруу өвдөх зовуурь хэлэх,
• Толгой, хүзүүнд хүчтэй гэмтэл авсан,
• Бие сулрах, мэдээ алдах, саажих, мөчдөө хөдөлгөж чадахгүй байх, өтгөн шингэнээ барьж чадахгүй байх,
• Хүзүү, бие мушгирсан, хэвийн бус байрлалтай болох

Нуруу, нугасны гэмтлийн үед авах арга хэмжээ:

• Өвчтөнийг хөдөлгөхгүй байлгах: том хэмжээтэй алчуур, даавуу ашиглан хүзүүний хоёр талд байршуулж толгой хүзүүг хөдөлгөхөөс сэргийлэх,
• Амьсгалах, ханиах болон хөдлөхгүй тохиолдолд толгой, хүзүүг хөдөлгөлгүй амилуулах суурь тусламжийг үзүүлэх,
• Өвчтөн толгойн хамгаалах малгай өмсөж байвал түүнийг тайлахгүй байх,
• Ганцаараа хөдөлгөхгүй байх: өвчтөн бөөлжсөн, хахсан үед хажуу тийш нь харуулах шаардлагатай бол ганцаараа хөдөлгөхгүй байх. Нэг туслагчаар толгой, хүзүүг байранд нь байлгаж шаардлагатай тохиолдолд хөдөлгөх

Яс хугарсан үед авах арга хэмжээ:

• Цус алдалтыг зогсоох: цэвэр боолтоор шарханд даралт үзүүлэх,
• Гэмтсэн хэсгийг хөдөлгөөнгүй байлгах: Ясыг хэвийн байранд оруулах гэж оролдохгүй байх,
• Хавдсан үед мөс тавьж, өвчнийг намдаах: арьсан дээр шууд мөс тавилгүй, цэвэр алчуур даавуунд боож тавих,
• Ухаан алдах, хурдан амьсгалж байгаа үед толгойг их биеэс үл ялиг дор түвшинд байрлуулж, боломжтой бол хөлийг дээш өргөж хэвтүүлэх 

Эх сурвалж:

·      https://www.mayoclinic.org/first-aid/first-aid-head-trauma/basics/art-20056626

·      https://www.mayoclinic.org/first-aid/first-aid-spinal-injury/basics/art-20056677

·      https://www.mayoclinic.org/first-aid/first-aid-fractures/basics/art-20056641