Дархлааны шалтгаант тромбоцитопени (ITP)
Дархлааны шалтгаант тромбоцитопени (ITP)
Дархлааны шалтгаант тромбоцитопени (Immune Thrombocytopenia, ITP) нь хөхрөлт болон цус алдалт үүсгэж болдог өвчин юм. Цус бүлэгнэхэд оролцдог цусны эс болох тромбоцитын тоо буурснаас цус алдалт ихэвчлэн үүсдэг.
Өмнө нь шалтгаан тодорхойгүй тромбоцитопенийн пурпура гэж нэрлэгддэг байсан ITP-ийн үед арьсан дээр нил ягаан өнгийн хөхрөлт үүсч болно. Мөн тууралттай төстэй харагдах жижиг улаан-ягаан цэгүүд арьсан дээр гарч болно.
Хүүхдэд ITP нь вирусийн халдварын дараа үүсэх тохиолдол элбэг бөгөөд ихэнхдээ эмчилгээ хийлгүйгээр өөрөө эдгэрдэг. Харин насанд хүрэгчдэд өвчин нь хэдэн сар, бүр хэдэн жилээр үргэлжилж болно.
Цус алдалтгүй, тромбоцитын тоо хэт бага биш ITP-тэй хүмүүст эмчилгээ шаардлагагүй байж болно. Харин шинж тэмдэг хүндэрсэн тохиолдолд тромбоцитын тоог нэмэгдүүлэх эм хэрэглэх, эсвэл дэлүү авах мэс засал (спленэктоми) хийх зэрэг эмчилгээ хэрэглэж болно.
Шинж тэмдэг
Дархлааны тромбоцитопени нь зарим тохиолдолд ямар нэгэн шинж тэмдэггүй байж болно. Шинж тэмдэг илэрвэл дараах байдалтай байна:
- Амархан хөхрөх
- Арьсан дээр жижиг улаан-ягаан цэгэн цус харвалт үүсэх. Үүнийг петехи (petechiae) гэж нэрлэдэг. Ихэвчлэн хөлний доод хэсэгт гарч, тууралт шиг харагдана.
- Петехигээс том хэмжээтэй арьсан доорх цус харвалт буюу пурпура (purpura) үүсэх
- Буйлнаас эсвэл хамраас цус гарах
- Шээс эсвэл өтгөнд цус илрэх
- Сарын тэмдэг хэт их хэмжээгээр ирэх
Хэзээ эмчид хандах вэ?
Хэрэв танд эсвэл таны хүүхдэд дээрх шинж тэмдгүүдээс санаа зовоохуйц шинж илэрвэл эмчид үзүүлж, зөвлөгөө авах хэрэгтэй.
Тогтохгүй үргэлжилж буй цус алдалт нь яаралтай тусламж шаарддаг. Анхны тусламжийн ердийн арга хэмжээ авсан ч цус тогтохгүй байвал яаралтай эмнэлгийн тусламж авах шаардлагатай.
Шалтгаан
Дархлааны шалтгаант тромбоцитопени нь ихэвчлэн дархлааны тогтолцоо алдаа гаргасны улмаас үүсдэг. Дархлааны тогтолцоо нь цус бүлэгнэхэд оролцдог тромбоцитуудыг гаднын биет гэж андуурч, тэдгээрийг довтлон устгадаг.
Насанд хүрэгчдэд ХДХВ (HIV), гепатитын вирусийн халдвар, мөн ходоодны шарх үүсгэдэг Helicobacter pylori (H. pylori) нянгийн халдвар ITP үүсэхтэй холбоотой байж болно.
Хүүхдүүдийн ихэнхэд ITP нь гахайн хавдар (mumps), томуу (influenza) зэрэг вирусийн халдварын дараа үүсдэг.
Эрсдэлт хүчин зүйлс
ITP нь залуу эмэгтэйчүүдэд илүү түгээмэл тохиолддог.
Мөн дархлааны тогтолцоо эрүүл эд, эрхтнийг довтолдог бусад аутоиммун өвчин, тухайлбал:
- Ревматоид артрит
- Улаан чонон яр (SLE)
зэрэг өвчтэй хүмүүст ITP үүсэх эрсдэл өндөр байж болно.
Хүндрэл
Ховор тохиолдолд дархлааны тромбоцитопени нь тархинд цус алдах шалтгаан болдог бөгөөд энэ нь амь насанд аюултай байж болно.
Жирэмсэн үед тромбоцитын тоо буурсан эсвэл цус алдалттай эмэгтэйд төрөх үеийн их хэмжээний цус алдалтын эрсдэл нэмэгддэг. Ийм үед эмч тромбоцитын тоог зохих түвшинд барих зорилгоор эмчилгээ хийхийг зөвлөж болно.
ITP нь ихэвчлэн урагт шууд нөлөөлдөггүй. Гэсэн хэдий ч хүүхэд төрсний дараахан нярайн тромбоцитын тоог шинжилж шалгах шаардлагатай.